ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

33

سفرنامه شاردن ( فارسى )

بود كه فرانسويان مقيم مشرق زمين از كليات و نتيجهء آن بىخبر بمانند . نقشه‌ها و موفقيتهاى ژنيها ، فرانسويان را نگران كرد و اين انديشه در ذهنشان نيرو گرفت كه اگر ژنيها در بازار مشرق زمين راه يابند بىشك اين نورسيدگان شوم قدم و سخت‌روى و افزون‌جو ، در كار بازرگانى آنان اختلالاتى ايجاد مىكنند ، و موجب خسارات عظيم مىشوند . از اين رو دولت خود را از آنچه روى داده بود آگاه ، و تأكيد كردند كه اگر فورا و قويّا از نفوذ بازرگانى ژنيها در مشرق زمين جلوگيرى نشود ، بىگمان نفوذ فرانسه و بازرگانيش در آن سرزمين پهناور به مخاطره مىافتد . دولت فرانسه براى خنثى كردن اقدامات امپراتورى ژن به فعّاليّت پرداخت و به سفير خود در باب عالى كه در آن زمان آقاى دولاهه - پسر - بود دستور داد كه به وسايل مقتضى مانع نفوذ ژنيها در مشرق زمين شود . دستور مقابله با نفوذ تجارى ژنيها هنگامى به ماركى رسيد كه تازه از ( andrinople ) مقرّ دربار خليفهء عثمانى برگشته بود . چون بنا به رسم معمول ، سفيران خارجى مقيم مشرق زمين نمىتوانند دو يا چند بار پياپى در دربار حضور يابند ، ماركى درخواست ملاقات مجدّد كرد . اتفاقا در آن وقت صدراعظم به تسالى رفته بود كه از نزديك اوضاع جنگ را مطالعه كند ، و دستور دهد حلقهء محاصرهء كاندى را تنگ‌تر كنند ، و بر شدّت نبرد بيفزايند . در غياب صدراعظم قائم مقام وى وظايفش را انجام مىداد . نايب صدراعظم كه از وصول دستور مقامات فرانسه به ماركى در مورد جلوگيرى از گسترش نفوذ امپراتورى ژن آگاهى كامل داشت جواب داد كه در غياب صدراعظم و بىدستور او نمىتواند درخواست سفير را بپذيرد . سفير اين جواب كوتاه و سرد را نشان قطعى امتناع صدراعظم از درخواست وى شمرد . بىدرنگ يكى از اعضاى مهم سفارت را به اندرينپل فرستاد و به او دستور داد هنگام ديدار و مذاكره با نايب صدراعظم به او بگويد كه طبق موافقتنامه‌هاى پيشين ، و شرايط كاپيتولاسيون و معاهدات استوارى كه ميان امپراتورى عثمانى و فرانسه بسته شده مغايرت و تباين فاحش دارد ، و اگر اين مذاكرات علىرغم تمايل فرانسه ادامه يابد و به نتيجه نزديك شود ، سفير فرانسه به نشان اعتراض بىدرنگ خاك عثمانى را ترك مىكند . نايب صدراعظم متن كامل پيام اعتراض‌آميز سفير فرانسه را براى مقام عالى متبوع خود ارسال داشت . صدراعظم عثمانى كه از طرز برخورد فرانسويان با او در برخى از مسائل مربوط به مينگرلى ، همچنان سخت نارضا و خشمگين بود جواب